گروه اقتصادی برنا کلید بهبود مصرف انرژی در رفتار مردم نهفته است. این موضع صریح سکاب اصفهانی معاون رئیس جمهور پس از خسارت وارده به پارس جنوبی، قلب تپنده گاز کشور، در جنگ رمضان مطرح شد. رویدادی که بار دیگر اهمیت مدیریت مصرف و افزایش تاب آوری شبکه انرژی را برجسته کرد. در شرایطی که بازگشت کامل ظرفیت تولید گاز ممکن است حدود دو سال طول بکشد، حفظ پایداری شبکه انرژی اکنون بیش از هر زمان دیگری به مشارکت هوشمندانه مردم و استفاده از راهکارهای جدید بستگی دارد.

عدم تعادل قدرت؛ مشکلی فراتر از سکوت

عدم تعادل برق در ایران بیشتر به دلیل عدم تعادل گاز است. بیشتر برق کشور در نیروگاه های حرارتی تولید می شود و هرگونه محدودیت در تامین گاز به طور مستقیم ظرفیت تولید برق را کاهش می دهد.

تحلیل سال های اخیر نشان می دهد که کسری گاز کشور از حدود 155 میلیون مترمکعب در سال 2019 به حدود 200 میلیون مترمکعب در سال 1404 رسیده و در زمستان حتی از 300 میلیون مترمکعب در روز نیز فراتر رفته است. تخمین زده می شود که در صورت ادامه روند فعلی، این کسری ممکن است تا سال 1410 در اوج مصرف زمستانی به حدود 600 میلیون متر مکعب در روز برسد.

پیامدهای اقتصادی این وضعیت نیز قابل توجه است. محدودیت های عرضه گاز به نیروگاه ها سالانه حدود 11 میلیارد دلار خسارت وارد می کند و صنایع استراتژیک حدود 3 میلیارد دلار خسارت متحمل می شوند. در برخی از صنایع مانند فولاد، محدودیت های انرژی می تواند تولید را تا 23 درصد کاهش دهد. این آمار نشان می دهد که عدم تعادل انرژی به قطع برق محدود نمی شود، بلکه مستقیماً بر تولید، صادرات و رشد اقتصادی تأثیر می گذارد.

نیروگاه های خورشیدی خانگی; راه حل افزایش انعطاف پذیری

کارشناسان بر این باورند که یکی از موثرترین راه ها برای کاهش فشار روی شبکه، توسعه نیروگاه های خورشیدی خانگی است. مزیت مهم این نیروگاه ها این است که پیک تولید برق خورشیدی با ساعات اوج مصرف در تابستان همزمان است و این می تواند فشار وارده بر شبکه را در ساعات بحرانی کاهش دهد.

در سال های اخیر هزینه تولید برق با استفاده از انرژی خورشیدی کاهش چشمگیری داشته و قیمت پنل های خورشیدی نسبت به دو دهه گذشته 94 درصد کاهش یافته است. این مشکلی است که این فناوری را به یکی از اقتصادی ترین روش های تولید برق تبدیل کرده است.

البته پتانسیل واقعی این فناوری زمانی آشکار خواهد شد که با فعالیت «شرکت‌های مونتاژ» و ایجاد «نیروگاه‌های مجازی» ترکیب شود. ساختاری که برق هزاران نیروگاه کوچک خانگی را جمع آوری می کند، وارد بازار برق می شود و واحدهای کوچک را قادر می سازد در تبادل انرژی مشارکت کنند.

از دیدگاه پدافند غیرعامل، نیروگاه های خورشیدی خانگی مزیت مهمی دارند. برخلاف نیروگاه‌های بزرگ و متمرکز که در صورت آسیب می‌توانند بخش بزرگی از شبکه را از کار بیاندازند، تولید برق پراکنده آسیب‌پذیری کمتری دارد و انعطاف‌پذیری شبکه را افزایش می‌دهد. به همین دلیل، توسعه این نیروگاه ها دیگر تنها یک نیاز زیست محیطی نیست، بلکه بخشی از استراتژی حفظ پایداری شبکه برق در شرایط بحرانی است.

صرفه جویی؛ سریعترین راه برون رفت از بحران

همراه با توسعه انرژی های تجدیدپذیر، مدیریت مصرف سریع ترین و ارزان ترین راه حل برای کاهش فشار بر شبکه انرژی باقی می ماند.

تنظیم دمای دستگاه های خنک کننده، استفاده از تجهیزات کم مصرف، خاموش کردن وسایل غیر ضروری و کاهش مصرف در ساعات اوج مصرف از اقدامات ساده اما موثری است که می تواند نقش مهمی در کاهش استرس شبکه داشته باشد.

تجربه کشورهای اروپایی در زمستان 2022 نیز نشان داد که صرفه جویی و مشارکت عمومی می تواند نقش تعیین کننده ای در عبور از بحران انرژی داشته باشد. اجرای سیاست های مدیریت مصرف در اروپا باعث صرفه جویی معادل 220 میلیون بشکه نفت و 17 میلیارد متر مکعب گاز و کاهش هزینه های انرژی خانوار شد.

این تجربه نشان می دهد که غلبه بر بحران عدم تعادل انرژی علاوه بر افزایش ظرفیت تولید، مستلزم مشارکت گسترده مردم در مدیریت مصرف است. این مشارکتی است که امروز بیش از هر زمان دیگری به یک مسئولیت ملی تبدیل شده است.