به گزارش گروه بین الملل برنا، تغییرات تازه در کتاب‌های درسی عربستان بار دیگر توجه‌ها را به روند عادی سازی محتوای آموزشی این کشور درباره فلسطین، قدس و رژیم صهیونیستی جلب کرده است؛ روندی که طی سال‌های اخیر به حذف یا تغییر بخشی از تعابیر صریح ضدصهیونیستی رسیده است.

در یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها، جمله «مسلمانان هرگز از قدس دست نخواهند کشید» که پیش‌تر در کتاب زبان عربی پایه یازدهم وجود داشت، از نسخه‌های جدید این کتاب حذف شده است.

حذف این جمله در شرایطی انجام شده که قدس برای دهه‌ها یکی از مهم‌ترین نمادهای مسئله فلسطین و یکی از محورهای مشترک در ادبیات سیاسی و دینی جهان اسلام بوده است. از این منظر، کنار گذاشتن چنین عبارتی از کتاب‌های درسی را نمی‌توان صرفاً یک تغییر ادبی یا آموزشی دانست؛ بلکه این اقدام می‌تواند بخشی از بازتعریف تدریجی نحوه مواجهه نسل جدید سعودی با مسئله فلسطین باشد.

همزمان، در کتاب تاریخ پایه یازدهم نیز تغییر معنادار دیگری دیده می‌شود. در نسخه‌های قبلی، از عبارت «دشمن صهیونیستی» استفاده شده بود، اما در نسخه جدید این عبارت به «اشغال اسرائیلی» تغییر یافته است.

هرچند تعبیر جدید همچنان بر اشغالگری تأکید دارد، حذف واژه «دشمن صهیونیستی» نشان می‌دهد نظام آموزشی عربستان در حال فاصله گرفتن از ادبیاتی است که دهه‌ها موضع صریح‌تری نسبت به ماهیت رژیم صهیونیستی داشت.

این تغییرات تنها به متن کتاب‌ها محدود نمانده و در برخی نقشه‌های آموزشی نیز نام «فلسطین» که در نسخه‌های پیشین درج شده بود، حذف شده است. اگرچه در این موارد نام «اسرائیل» نیز جایگزین نشده، حذف نام فلسطین از نقشه‌های آموزشی خود به یکی از نقاط حساس این بازنگری‌ها تبدیل شده است.

البته همه محتوای مرتبط با فلسطین از کتاب‌های درسی عربستان کنار گذاشته نشده است. در برخی بخش‌ها همچنان از حمایت تاریخی عربستان از فلسطینیان، مخالفت با تقسیم فلسطین و اشغال سرزمین‌های عربی سخن گفته می‌شود و در شماری از نقشه‌ها نیز نام فلسطین همچنان باقی مانده است.

با این حال، کنار هم قرار دادن مجموعه تغییرات چند سال اخیر نشان می‌دهد جهت کلی بازنگری‌ها به سمت کاهش ادبیات صریح ضدصهیونیستی حرکت کرده است؛ تغییری که با تحولات سیاسی و فرهنگی عربستان در دوره «چشم‌انداز ۲۰۳۰» همزمان شده است.

پیش از این نیز برخی مطالب مرتبط با مفهوم «خطر صهیونیستی» از کتاب‌های درسی عربستان حذف شده بود. درسی که به توسعه‌طلبی رژیم صهیونیستی و مفهوم «اسرائیل بزرگ» می‌پرداخت، از جمله محتواهایی بود که در بازنگری‌های قبلی کنار گذاشته شد.

مجموع این تغییرات این پرسش را پررنگ‌تر کرده است که آیا ریاض در حال آماده‌سازی تدریجی فضای فرهنگی و آموزشی برای کاهش حساسیت نسل جدید نسبت به رژیم صهیونیستی است؛ به‌ویژه آنکه این روند همزمان با سال‌ها تلاش سیاسی برای نزدیک‌تر شدن عربستان و تل‌آویو دنبال می‌شود.

در چنین فضایی، حذف جمله‌ای درباره دست‌نکشیدن مسلمانان از قدس یا تعدیل تعبیر «دشمن صهیونیستی» بیش از آنکه یک اصلاح معمول درسی به نظر برسد، نشانه‌ای از تغییر آرام در ادبیات رسمی و آموزشی عربستان درباره مسئله فلسطین است؛ تغییری که می‌تواند در بلندمدت بر نگاه نسل آینده این کشور به اشغال فلسطین و ماهیت رژیم صهیونیستی اثر بگذارد.